Een milieuvergunning heb je nodig wanneer je bedrijfsactiviteiten uitvoert die nadelige gevolgen kunnen hebben voor het milieu. Onder de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden, valt wat vroeger de milieuvergunning heette nu onder de omgevingsvergunning voor milieubelastende activiteiten. Of je een vergunning nodig hebt, hangt af van de aard en schaal van je activiteiten en de drempelwaarden die daarvoor gelden. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen rondom de milieuvergunning, van vergunningplicht tot handhaving en actualisatie.
Welke activiteiten zijn vergunningplichtig onder de Omgevingswet?
Activiteiten zijn vergunningplichtig onder de Omgevingswet wanneer ze worden aangemerkt als milieubelastende activiteiten (MBA’s) die boven bepaalde drempelwaarden uitkomen. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) bepaalt per activiteit of er een meldingsplicht of een vergunningplicht geldt. Vergunningplichtige activiteiten voor bedrijven zijn doorgaans activiteiten met een grotere milieu-impact, zoals bepaalde industriële processen, de opslag van gevaarlijke stoffen of het lozen van afvalwater.
Concreet gaat het om activiteiten zoals:
- Het exploiteren van een IPPC-installatie (grote industriële installaties die onder de Europese richtlijn inzake industriële emissies vallen)
- De opslag of het gebruik van grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen, waaronder Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS)
- Bepaalde verwerkingsactiviteiten met afvalstoffen
- Activiteiten met significante emissies naar lucht, bodem of water
- Bedrijven die onder de Seveso-richtlijn vallen vanwege het risico op zware ongevallen
Activiteiten die onder de drempelwaarden blijven, vallen vaak onder een meldingsplicht in plaats van een vergunningplicht. Dat betekent dat je de activiteit meldt bij het bevoegd gezag, maar geen volledige vergunningprocedure doorloopt. Toch gelden ook bij een meldingsplicht de algemene regels uit het Bal, waaronder de zorgplicht en specifieke voorschriften per activiteitentype.
Het is belangrijk om per activiteit te beoordelen wat van toepassing is. De combinatie van activiteiten op een locatie kan bovendien bepalen welk bevoegd gezag de vergunning verleent: de gemeente, de omgevingsdienst of in sommige gevallen de provincie.
Wat is het verschil tussen een milieuvergunning en een omgevingsvergunning?
Een milieuvergunning en een omgevingsvergunning voor milieu zijn in de kern hetzelfde instrument, maar onder een andere naam en een ander wettelijk kader. De milieuvergunning bestond onder de vroegere Wet milieubeheer. Sinds de invoering van de Omgevingswet heet dit de omgevingsvergunning voor milieubelastende activiteiten. De term “milieuvergunning” is niet meer de formele benaming, maar wordt nog veel gebruikt en is voor de doelgroep goed herkenbaar.
Het belangrijkste verschil zit niet in het doel van de vergunning, maar in de manier waarop het systeem is ingericht:
- Vroegere situatie (Wet milieubeheer): De milieuvergunning was een zelfstandige vergunning, specifiek gericht op milieuaspecten van een bedrijfsactiviteit.
- Huidige situatie (Omgevingswet): De omgevingsvergunning is een bredere vergunning die meerdere toestemmingen kan bundelen. Het milieuonderdeel valt specifiek onder de omgevingsvergunning voor milieubelastende activiteiten (MBA).
Een omgevingsvergunning kan dus meerdere onderdelen bevatten, zoals milieu, natuur of andere activiteiten. Wanneer het gaat om milieuaspecten, is het altijd het onderdeel milieu dat relevant is voor bedrijven in het MKB en de industrie die te maken hebben met emissies, gevaarlijke stoffen of andere milieubelastende processen. De term “omgevingsvergunning” op zichzelf is te breed om te gebruiken zonder te specificeren om welk onderdeel het gaat.
Hoe vraag je een omgevingsvergunning voor milieu aan?
Je vraagt een omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu aan via het Omgevingsloket, het digitale portaal waar alle aanvragen onder de Omgevingswet worden ingediend. Voordat je de aanvraag indient, is het verstandig eerst een vergunningcheck te doen: die geeft inzicht in welke activiteiten vergunningplichtig zijn en welk bevoegd gezag de aanvraag beoordeelt.
Het aanvraagproces verloopt globaal in de volgende stappen:
- Vergunningcheck: Bepaal via het Omgevingsloket of je activiteit vergunningplichtig is of onder een meldingsplicht valt.
- Voorbereiding van de aanvraag: Stel de benodigde documenten op, zoals een beschrijving van de activiteiten, emissiegegevens, een milieurisicoanalyse en informatie over de toepassing van de Beste Beschikbare Technieken (BBT).
- Indienen: Dien de aanvraag in via het Omgevingsloket bij het bevoegd gezag, doorgaans de gemeente of omgevingsdienst.
- Procedure: De aanvraag doorloopt een reguliere procedure van 8 weken of een uitgebreide procedure van 26 weken, afhankelijk van de complexiteit van de activiteit.
- Beoordeling en besluit: Het bevoegd gezag beoordeelt de aanvraag, eventueel met advies van andere instanties, en neemt een besluit.
Een volledige en correcte aanvraag is belangrijk om vertraging te voorkomen. Ontbrekende informatie of onjuiste gegevens leiden tot een verzoek om aanvulling, wat de doorlooptijd verlengt. De BBT-toets speelt een centrale rol: het bevoegd gezag beoordeelt of je de milieubelasting zo veel mogelijk beperkt met de beste beschikbare technieken.
Wat zijn de gevolgen van ondernemen zonder milieuvergunning?
Ondernemen zonder de vereiste omgevingsvergunning voor milieu is een overtreding van de Omgevingswet en kan leiden tot ernstige juridische en financiële gevolgen. Het bevoegd gezag kan handhavend optreden door het opleggen van een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang of zelfs het stilleggen van de bedrijfsactiviteiten.
De mogelijke gevolgen op een rij:
- Last onder dwangsom: Je ontvangt een bevel om de overtreding te beëindigen, met een boete per dag of overtreding als je dat niet doet.
- Last onder bestuursdwang: Het bevoegd gezag grijpt zelf in, bijvoorbeeld door activiteiten stil te leggen, op jouw kosten.
- Strafrechtelijke vervolging: In ernstige gevallen kan de overtreding worden doorgespeeld aan het Openbaar Ministerie.
- Reputatieschade: Handhavingsbesluiten zijn openbaar en kunnen de relatie met omwonenden, klanten en andere stakeholders schaden.
- Aansprakelijkheid: Als de activiteit zonder vergunning milieuschade veroorzaakt, kun je aansprakelijk worden gesteld voor de herstelkosten.
Veel overtredingen ontstaan niet uit kwade wil, maar omdat bedrijven niet tijdig signaleren dat hun activiteiten zijn gewijzigd of uitgebreid. Een uitbreiding van de productie, het gebruik van nieuwe stoffen of een hogere opslagcapaciteit kan de vergunningplicht activeren of bestaande vergunningvoorschriften overschrijden. Regelmatig controleren of je vergunning nog aansluit bij je actuele bedrijfsvoering is daarom geen overbodige luxe.
Wanneer moet een milieuvergunning worden herzien of geactualiseerd?
Een omgevingsvergunning voor milieu moet worden herzien of geactualiseerd wanneer de vergunde situatie niet meer overeenkomt met de feitelijke bedrijfsvoering, wanneer wet- of regelgeving is gewijzigd, of wanneer het bevoegd gezag ambtshalve besluit de vergunning aan te passen. Actualisatie is geen eenmalige formaliteit, maar een doorlopende verplichting.
Situaties die een herziening vereisen of kunnen triggeren:
- Wijziging van activiteiten: Nieuwe installaties, hogere productiecapaciteit, gebruik van andere grondstoffen of stoffen.
- Wijziging van wetgeving: Als het Bal of andere regelgeving nieuwe eisen stelt die niet in de bestaande vergunning zijn opgenomen.
- Nieuwe BBT-conclusies: Wanneer de Europese BBT-conclusies voor jouw sector worden herzien, moet het bevoegd gezag de vergunning hierop aanpassen.
- Ambtshalve actualisatie: Het bevoegd gezag kan de vergunning ambtshalve wijzigen als de milieusituatie daar aanleiding toe geeft.
- ZZS-rapportage: Bedrijven die Zeer Zorgwekkende Stoffen uitstoten, moeten iedere vijf jaar een vermijdings- en reductieprogramma indienen. Dit kan leiden tot aanpassing van vergunningvoorschriften.
Het is verstandig om proactief te toetsen of je vergunning nog actueel is, zeker bij veranderingen in de bedrijfsvoering. Een vergunning die op papier geldig is maar niet meer aansluit bij de praktijk, biedt geen bescherming bij een inspectie of incident.
Hoe wij je helpen met de milieuvergunning
Navigeren door de regels rondom de omgevingsvergunning voor milieu kost tijd en vraagt om actuele kennis van het Bal, het omgevingsplan en de specifieke eisen per activiteit. Wij ondersteunen bedrijven en overheidsorganisaties bij elke stap van dit proces. Concreet kun je bij ons terecht voor:
- Een vergunningcheck: bepalen of je activiteiten vergunningplichtig zijn of onder een meldingsplicht vallen
- Het opstellen van een volledige vergunningaanvraag, inclusief milieurisicoanalyse en BBT-onderbouwing
- Begeleiding tijdens de reguliere (8 weken) of uitgebreide (26 weken) procedure
- Ondersteuning bij wijzigingen van bestaande vergunningen en ambtshalve actualisaties
- Advies over ZZS-verplichtingen, energiebesparingsmaatregelen en andere milieuverplichtingen die samenhangen met je vergunning
Wil je weten of jouw bedrijf de juiste vergunning heeft, of heb je een aanvraag lopen die ondersteuning vraagt? Neem contact met ons op en we denken direct met je mee.