Opereren zonder milieuvergunning brengt serieuze risico’s met zich mee. Een bedrijf dat zonder de vereiste omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu actief is, overtreedt de wet en kan worden geconfronteerd met bestuurlijke sancties, hoge boetes, dwangsommen en in ernstige gevallen zelfs strafrechtelijke vervolging. Dit geldt zowel voor bedrijven die bewust zonder vergunning opereren als voor bedrijven die zich er simpelweg niet van bewust zijn dat zij vergunningplichtig zijn. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over de gevolgen van het ontbreken van een milieuvergunning.
Welke sancties riskeert een bedrijf bij het ontbreken van een milieuvergunning?
Een bedrijf dat zonder de vereiste milieuvergunning opereert, riskeert een reeks bestuurlijke en strafrechtelijke sancties. Het bevoegd gezag, doorgaans de omgevingsdienst of gemeente, kan een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang opleggen. Daarnaast bestaat de mogelijkheid van een bestuurlijke boete of strafrechtelijke vervolging via het Openbaar Ministerie.
In de praktijk worden de volgende sancties het meest toegepast:
- Last onder dwangsom: het bedrijf krijgt een termijn om de overtreding te beëindigen, waarna per tijdseenheid of per overtreding een geldbedrag verschuldigd is
- Last onder bestuursdwang: de overheid grijpt zelf in en verhaalt de kosten op het bedrijf
- Bestuurlijke boete: een directe financiële sanctie zonder dat de overtreder eerst de kans krijgt om te herstellen
- Strafrechtelijke vervolging: bij ernstige of stelselmatige overtredingen kan het Openbaar Ministerie worden ingeschakeld
- Stillegging van bedrijfsactiviteiten: het bevoegd gezag kan activiteiten laten stopzetten totdat de juiste vergunning is verkregen
Naast formele sancties kan het ontbreken van een milieuvergunning ook leiden tot reputatieschade, problemen bij het afsluiten van verzekeringen en complicaties bij zakelijke financiering of aanbestedingen.
Hoe hoog kunnen de boetes en dwangsommen oplopen?
De hoogte van boetes en dwangsommen bij het ontbreken van een milieuvergunning varieert sterk en hangt af van de ernst van de overtreding, de omvang van het bedrijf en de mate van milieuvervuiling of het veiligheidsrisico. Dwangsommen kunnen oplopen van enkele duizenden euro’s tot tienduizenden euro’s per overtreding of per dag, met een vastgesteld maximumbedrag.
Bij strafrechtelijke vervolging via de Wet op de economische delicten (Wed) kunnen hogere boetes worden opgelegd. Voor rechtspersonen geldt dat de maximale boete aanzienlijk hoger ligt dan voor een natuurlijk persoon. In gevallen waarbij sprake is van ernstige milieuschade of bewuste overtreding, kan het OM ook een gevangenisstraf voor verantwoordelijke personen eisen.
Belangrijk om te weten: het bevoegd gezag stelt de hoogte van een dwangsom vast op basis van de geschatte overtredings- of herstelkosten, maar ook op basis van wat nodig is om het bedrijf daadwerkelijk te bewegen de overtreding te beëindigen. Een te lage dwangsom heeft immers weinig effect als de kosten van naleving hoger zijn dan de sanctie zelf.
Wie is verantwoordelijk als een bedrijf zonder vergunning opereert?
De verantwoordelijkheid voor het opereren zonder milieuvergunning ligt primair bij de drijver van de inrichting, dat wil zeggen de persoon of organisatie die de bedrijfsactiviteiten feitelijk uitvoert of laat uitvoeren. Dit kan de eigenaar, directeur of een specifieke functionaris binnen het bedrijf zijn. Onwetendheid over de vergunningplicht geldt in de regel niet als rechtvaardigingsgrond.
In de praktijk kijkt het bevoegd gezag naar wie feitelijk de zeggenschap heeft over de activiteiten die zonder vergunning plaatsvinden. Bij rechtspersonen kan dit de bestuurder of de functioneel leidinggevende zijn. Strafrechtelijk kan ook de feitelijk leidinggevende persoonlijk aansprakelijk worden gesteld, zelfs als de overtreding formeel namens de rechtspersoon is begaan.
Bij bedrijven die worden overgenomen of waarbij activiteiten worden uitgebreid, rust de verantwoordelijkheid op de nieuwe eigenaar of de partij die de uitbreiding doorvoert. Het is dan ook belangrijk dat bij bedrijfsoverdrachten altijd wordt gecontroleerd of bestaande vergunningen nog actueel zijn en of nieuwe activiteiten vergunningplichtig zijn.
Wat doet de omgevingsdienst als zij een overtreding constateert?
Wanneer een omgevingsdienst constateert dat een bedrijf zonder milieuvergunning opereert, volgt doorgaans een gestructureerd handhavingsproces. De toezichthouder legt de bevindingen vast in een inspectierapport en informeert het bevoegd gezag. Afhankelijk van de ernst van de overtreding volgt een waarschuwing met hersteltermijn, of wordt direct een handhavingsbesluit voorbereid.
Het handhavingsproces verloopt in de meeste gevallen als volgt:
- De toezichthouder constateert de overtreding en stelt een rapport op
- Het bedrijf ontvangt een voornemen tot handhaving, waarbij het de gelegenheid krijgt een zienswijze in te dienen
- Na de zienswijzeprocedure volgt een formeel handhavingsbesluit, bijvoorbeeld een last onder dwangsom
- Het bedrijf krijgt een termijn om de overtreding te herstellen
- Bij het uitblijven van herstel wordt de dwangsom verbeurd of treedt bestuursdwang in werking
Toezicht en handhaving op milieuregels vragen om mensen met actuele kennis van de regelgeving, maar ook om het vermogen om situaties goed in te schatten en helder te communiceren. Omgevingsdiensten hanteren daarbij het beginsel van proportionaliteit: de maatregel moet in verhouding staan tot de overtreding.
Kan een bedrijf alsnog een vergunning aanvragen na een overtreding?
Ja, een bedrijf kan in de meeste gevallen alsnog een omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu aanvragen nadat een overtreding is geconstateerd. Het indienen van een vergunningaanvraag schort een lopende handhavingsprocedure echter niet automatisch op. Het bevoegd gezag kan de handhaving voortzetten totdat de vergunning daadwerkelijk is verleend.
Het is wel degelijk zinvol om zo snel mogelijk een aanvraag in te dienen, omdat dit aantoont dat het bedrijf bereid is de situatie te legaliseren. Dit kan meewegen bij de beoordeling van de handhavingsstrategie en de termijnen die worden gesteld. Tegelijkertijd moet het bedrijf er rekening mee houden dat een vergunningaanvraag kan worden geweigerd als de activiteit niet voldoet aan de geldende milieunormen of als er geen geschikte maatregelen beschikbaar zijn om de milieubelasting te beperken.
In sommige gevallen is legalisatie niet mogelijk, bijvoorbeeld als de activiteit in strijd is met het omgevingsplan of als er geen toepasbare Beste Beschikbare Technieken (BBT) zijn. In dat geval moet het bedrijf de activiteit aanpassen of staken.
Hoe voorkomt een bedrijf dat het onbewust zonder vergunning opereert?
Een bedrijf voorkomt dat het onbewust zonder milieuvergunning opereert door regelmatig te controleren of de eigen activiteiten nog aansluiten bij de geldende vergunning of meldingsplicht. Vergunningplicht kan ontstaan of veranderen bij uitbreiding van activiteiten, wijziging van processen, gebruik van nieuwe stoffen of veranderingen in wet- en regelgeving.
Concrete stappen om dit te voorkomen:
- Controleer bij elke uitbreiding of wijziging van bedrijfsactiviteiten of er een nieuwe of gewijzigde vergunning nodig is
- Houd de geldende vergunningvoorschriften actueel en zorg dat medewerkers hiervan op de hoogte zijn
- Volg wijzigingen in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) en het omgevingsplan, want deze kunnen de vergunningplicht beïnvloeden
- Voer periodiek een interne vergunningencheck uit, waarbij wordt beoordeeld of alle activiteiten gedekt zijn
- Schakel tijdig een specialist in bij twijfel over de vergunningplicht of bij geplande wijzigingen
Onbewust zonder vergunning opereren komt vaker voor dan gedacht, zeker bij bedrijven in het MKB en de industrie die geleidelijk zijn gegroeid of waarbij verantwoordelijkheden zijn verschoven. Een proactieve aanpak is altijd goedkoper dan het achteraf oplossen van een handhavingssituatie.
Hoe Ombee helpt bij milieuvergunningen
Wij ondersteunen bedrijven bij het voorkomen en oplossen van vergunningsproblemen rondom de omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu. Of het nu gaat om een eerste vergunningcheck, het aanvragen van een nieuwe vergunning of het begeleiden van een legalisatietraject na een overtreding: we denken praktisch mee en zorgen dat je weet waar je aan toe bent. Onze aanpak is concreet:
- We voeren een vergunningencheck uit en brengen in kaart of jouw activiteiten vergunningplichtig zijn
- We begeleiden de volledige aanvraagprocedure, van het opstellen van de aanvraag tot het bewaken van de procedure
- We ondersteunen bij wijzigingen van bestaande vergunningen als jouw bedrijfsactiviteiten veranderen
- We adviseren over de toepassing van Beste Beschikbare Technieken (BBT) en andere vergunningsvereisten
- We bieden juridische ondersteuning als je te maken krijgt met handhaving of een bezwaarprocedure
Wil je weten of jouw bedrijf over de juiste vergunningen beschikt, of heb je te maken met een handhavingssituatie? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.