Een milieuvergunning is verplicht voor bedrijven die activiteiten uitvoeren die nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben. Onder de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 in werking is getreden, heet dit de omgevingsvergunning voor milieubelastende activiteiten (MBA). Of een vergunningplicht geldt, hangt af van de aard en omvang van de activiteiten en staat beschreven in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de milieuvergunningplicht, van welke activiteiten eronder vallen tot wat de gevolgen zijn van ondernemen zonder vergunning.
Welke bedrijfsactiviteiten vallen onder de vergunningplicht?
De vergunningplicht voor milieu geldt voor bedrijven die milieubelastende activiteiten uitvoeren die zijn aangewezen in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Denk aan activiteiten met gevaarlijke stoffen, grootschalige productieprocessen, afvalverwerking, intensieve veehouderij en bepaalde vormen van opslag. Het Bal beschrijft per activiteitstype of een meldingsplicht of een vergunningplicht van toepassing is.
In de praktijk gaat het om activiteiten waarbij sprake kan zijn van uitstoot naar lucht of water, bodemverontreiniging, geluidshinder of risico’s door het gebruik van gevaarlijke stoffen. Voorbeelden van sectoren die regelmatig te maken hebben met een vergunningplicht zijn:
- Productiebedrijven en fabrieken
- Tankstations en brandstofdistributeurs
- Metaalbewerking en oppervlaktebehandeling
- Afval- en recyclingbedrijven
- Agrarische bedrijven met intensieve veehouderij
- Bedrijven die vallen onder de Seveso-richtlijn vanwege de opslag van grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen
Bedrijven die onder de Seveso-richtlijn vallen, hebben bovendien aanvullende verplichtingen. Naast de omgevingsvergunning voor milieu moeten zij beschikken over een Preventiebeleid Zware Ongevallen (PBZO), een Veiligheidsbeheerssysteem (VBS) of een Veiligheidsrapport (VR), afhankelijk van de hoeveelheid gevaarlijke stoffen die aanwezig is.
Kleinere bedrijven vallen soms niet onder een vergunningplicht, maar wel onder algemene milieuregels via het Bal. In dat geval geldt een meldingsplicht in plaats van een vergunningplicht. De grens tussen beide is niet altijd direct duidelijk, zeker niet als een bedrijf meerdere activiteiten combineert.
Wat is het verschil tussen een vergunningplicht en een meldingsplicht?
Het verschil tussen een vergunningplicht en een meldingsplicht zit in de mate van voorafgaande toetsing door het bevoegd gezag. Bij een vergunningplicht beoordeelt de overheid de activiteit vooraf en verleent toestemming via een besluit. Bij een meldingsplicht mag een bedrijf de activiteit starten na het indienen van een melding, zonder dat er een formeel besluit nodig is.
Onder de Omgevingswet en het Bal geldt voor veel standaard milieubelastende activiteiten een meldingsplicht in combinatie met algemene regels. Die algemene regels beschrijven welke maatregelen een bedrijf moet nemen om milieuschade te voorkomen. Het bevoegd gezag toetst niet vooraf, maar houdt via toezicht en handhaving in de gaten of een bedrijf de regels naleeft.
Een vergunningplicht geldt voor activiteiten met grotere of complexere milieurisico’s, waarbij maatwerk nodig is. De vergunning bevat dan specifieke voorschriften die zijn afgestemd op de situatie van het bedrijf. Denk aan emissie-eisen, voorschriften voor opslag of verplichtingen rondom het toepassen van de Beste Beschikbare Technieken (BBT).
Het is belangrijk om per activiteit te bepalen welk regime van toepassing is. Een bedrijf dat denkt te volstaan met een melding maar feitelijk vergunningplichtig is, loopt een serieus risico. Omgekeerd kan het ook voorkomen dat een bedrijf onnodig een volledige vergunningprocedure doorloopt terwijl een melding voldoende zou zijn.
Hoe vraag je een omgevingsvergunning voor milieu aan?
Een omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu vraag je aan via het Omgevingsloket, het digitale portaal van de overheid. Je dient de aanvraag in bij het bevoegd gezag, dat afhankelijk van de activiteit de gemeente, de omgevingsdienst of in sommige gevallen de provincie is. De procedure verloopt via een reguliere of uitgebreide procedure, afhankelijk van de aard van de activiteit.
Reguliere en uitgebreide procedure
De reguliere procedure heeft een doorlooptijd van 8 weken en geldt voor eenvoudigere aanvragen. De uitgebreide procedure duurt 26 weken en is verplicht voor complexere activiteiten, zoals installaties die onder de Seveso-richtlijn vallen of activiteiten waarvoor een milieueffectrapportage (MER) nodig is.
Wat moet de aanvraag bevatten?
Een volledige aanvraag bevat in ieder geval een beschrijving van de activiteiten, de te verwachten milieueffecten en de maatregelen die worden genomen om die effecten te beperken. Afhankelijk van de activiteit moeten ook gegevens worden aangeleverd over emissies, gevaarlijke stoffen, energieverbruik of geluid. Het bevoegd gezag toetst de aanvraag aan het Bal, het Omgevingsplan en het BBT-principe.
Een onvolledige aanvraag leidt tot vertraging of zelfs afwijzing. Zorg daarom dat alle vereiste gegevens beschikbaar zijn voordat je de aanvraag indient. Een goede voorbereiding, inclusief een vergunningcheck vooraf, bespaart tijd en voorkomt onnodige complicaties.
Wat zijn de gevolgen van ondernemen zonder milieuvergunning?
Ondernemen zonder de vereiste milieuvergunning is een overtreding van de Omgevingswet en kan leiden tot bestuursrechtelijke en strafrechtelijke sancties. Het bevoegd gezag kan een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang opleggen, waarmee de activiteit feitelijk wordt stilgelegd totdat de situatie is gelegaliseerd of beëindigd.
De gevolgen zijn in de praktijk ingrijpend:
- Dwangsom: het bedrijf betaalt een bedrag per dag of per overtreding zolang de situatie voortduurt
- Bestuursdwang: de overheid grijpt zelf in en verhaalt de kosten op het bedrijf
- Strafrechtelijke vervolging: via het Openbaar Ministerie, met mogelijke boetes of zelfs vrijheidsstraffen voor verantwoordelijken
- Reputatieschade: handhavingsbesluiten zijn openbaar en kunnen de relatie met klanten, omwonenden en andere stakeholders schaden
- Aansprakelijkheid: bij milieuschade als gevolg van niet-vergunde activiteiten kan het bedrijf aansprakelijk worden gesteld voor herstelkosten
Overtredingen worden zowel bewust als onbewust begaan. Soms weet een bedrijf simpelweg niet dat een activiteit vergunningplichtig is, bijvoorbeeld na een uitbreiding of wijziging van de bedrijfsvoering. Dat verandert niets aan de juridische verantwoordelijkheid. Toezichthouders beoordelen de situatie op basis van de feitelijke activiteiten, niet op basis van wat een bedrijf dacht te mogen.
Wanneer moet een bestaande vergunning worden herzien of uitgebreid?
Een bestaande milieuvergunning moet worden herzien of uitgebreid wanneer de bedrijfsactiviteiten veranderen op een manier die buiten de reikwijdte van de huidige vergunning valt. Dit geldt voor uitbreidingen in capaciteit, het toevoegen van nieuwe activiteiten, het gebruik van andere stoffen of een wijziging van de productieprocessen die invloed heeft op de milieubelasting.
Concrete situaties waarbij een herziening of uitbreiding nodig kan zijn:
- Uitbreiding van de productiecapaciteit boven de in de vergunning vastgelegde grens
- Opslag of gebruik van nieuwe gevaarlijke stoffen die niet in de huidige vergunning zijn opgenomen
- Verandering van emissies naar lucht, water of bodem
- Installatie van nieuwe installaties of processen met een andere milieubelasting
- Wijziging van de bedrijfslocatie of uitbreiding van het terrein
Daarnaast kan het bevoegd gezag ambtshalve een vergunning herzien, bijvoorbeeld als nieuwe wetgeving of nieuwe inzichten over milieurisico’s daartoe aanleiding geven. Dit kan ook het geval zijn als de BBT-conclusies voor een sector worden bijgesteld. Bedrijven zijn er zelf verantwoordelijk voor dat hun vergunning actueel blijft en aansluit bij de feitelijke situatie.
Het is verstandig om bij elke relevante wijziging in de bedrijfsvoering te beoordelen of de bestaande vergunning nog volstaat. Wacht hier niet mee tot een toezichthouder hierop wijst.
Hoe Ombee je helpt met de milieuvergunning
Een milieuvergunning aanvragen, herzien of beoordelen vraagt om actuele kennis van het Bal, de Omgevingswet en de specifieke eisen die gelden voor jouw activiteiten. Wij ondersteunen bedrijven en organisaties in MKB en industrie bij elke stap van dit proces. Concreet betekent dat:
- We voeren een vergunningcheck uit om te bepalen of jouw activiteiten vergunningplichtig of meldingsplichtig zijn
- We stellen de volledige aanvraag op, inclusief alle vereiste technische en juridische onderbouwing
- We bewaken de procedure en zorgen dat de juiste instanties worden betrokken
- We beoordelen bestaande vergunningen op actualiteit en volledigheid
- We begeleiden je bij wijzigingen van de vergunning als jouw bedrijfsactiviteiten veranderen
- We ondersteunen bij Seveso-verplichtingen, zoals het opstellen van een PBZO of Veiligheidsrapport
We werken voor MKB-bedrijven, industriële ondernemingen, gemeenten en omgevingsdiensten. Onze aanpak is praktisch en gericht op wat werkt in jouw specifieke situatie. Neem contact met ons op om te bespreken wat we voor je kunnen betekenen.