Een industrieel bedrijf heeft een omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu nodig wanneer het activiteiten uitvoert die zijn aangewezen als vergunningplichtige milieubelastende activiteit (MBA) onder het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Dit geldt voor bedrijven die door de aard of omvang van hun activiteiten een significante impact op de leefomgeving kunnen hebben, zoals productiebedrijven, chemische industrieën of bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de vergunningplicht milieu voor industriële en MKB-bedrijven.
Welke activiteiten maken een bedrijf vergunningplichtig?
Een bedrijf is vergunningplichtig wanneer het activiteiten uitvoert die in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) zijn aangewezen als vergunningplichtige milieubelastende activiteiten. Het Bal onderscheidt tientallen categorieën van activiteiten waarvoor een omgevingsvergunning milieu of melding verplicht is. Denk aan de productie van chemicaliën, het verwerken van afvalstoffen, de opslag van grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen of het exploiteren van een installatie boven bepaalde capaciteitsdrempels.
Concrete voorbeelden van activiteiten die een omgevingsvergunning nodig maken:
- Het exploiteren van een verbrandingsinstallatie boven een bepaald thermisch vermogen
- De productie of verwerking van metalen, papier, glas of keramische producten op industriële schaal
- Activiteiten met gevaarlijke stoffen waarbij drempelwaarden voor opslag of gebruik worden overschreden
- Het exploiteren van een koelinstallatie, spuitcabine of oppervlaktebehandelingsinstallatie boven bepaalde capaciteitsgrenzen
- Activiteiten die vallen onder de Seveso-richtlijn vanwege het werken met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen
Bepalend is niet alleen het type activiteit, maar ook de omvang ervan. Veel activiteiten kennen drempelwaarden in het Bal: pas bij overschrijding van die drempel ontstaat een vergunningplicht. Blijf je onder de drempel, dan kan een meldingsplicht van toepassing zijn. Dit maakt het beoordelen van de vergunningplicht maatwerk per bedrijfssituatie.
Wat is het verschil tussen een vergunningplicht en een meldingsplicht?
Het verschil tussen een vergunningplicht en een meldingsplicht zit in de mate van toetsing vooraf. Bij een vergunningplicht beoordeelt het bevoegd gezag jouw activiteiten actief voordat je mag starten. Bij een meldingsplicht volstaat het om je activiteiten te melden bij het bevoegd gezag, waarna je in principe direct aan de slag kunt, mits je voldoet aan de algemene regels uit het Bal.
Onder de Omgevingswet geldt voor veel milieubelastende activiteiten een gelaagd systeem:
- Vergunningplichtig: Het bevoegd gezag toetst de aanvraag inhoudelijk en stelt maatwerkvoorschriften op. De procedure duurt acht weken (regulier) of zesentwintig weken (uitgebreid), afhankelijk van de complexiteit en het type activiteit.
- Meldingsplichtig: Je informeert het bevoegd gezag vooraf over je activiteiten. Er vindt geen inhoudelijke toetsing vooraf plaats, maar je bent wel gebonden aan de algemene regels uit het Bal en eventuele maatwerkregels.
- Zorgplicht: Voor sommige activiteiten gelden alleen de algemene zorgplichtbepalingen uit de Omgevingswet, zonder aparte meldings- of vergunningplicht.
De indeling in vergunningplichtig of meldingsplichtig is vastgelegd in het Bal per type activiteit en de bijbehorende drempelwaarden. Een bedrijf dat meerdere activiteiten uitvoert, kan tegelijkertijd te maken hebben met vergunningplichtige én meldingsplichtige activiteiten. Het is daarom belangrijk om per activiteit te beoordelen welk regime van toepassing is.
Hoe bepaal je of jouw bedrijf onder de vergunningplicht valt?
Je bepaalt of jouw bedrijf vergunningplichtig is door de activiteiten die je uitvoert te vergelijken met de activiteitenlijsten in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Het Bal beschrijft per milieubelastende activiteit (MBA) of een vergunning, een melding of alleen de zorgplicht van toepassing is, en bij welke drempelwaarden dat het geval is.
Een praktische aanpak om dit te beoordelen:
- Breng je activiteiten in kaart: Maak een overzicht van alle productie-, opslag- en procesactiviteiten binnen je bedrijf.
- Zoek de bijbehorende activiteitencategorieën op in het Bal: Elke activiteit heeft een specifieke aanduiding. Controleer welke categorieën op jouw situatie van toepassing zijn.
- Vergelijk met de drempelwaarden: Kijk of je boven of onder de in het Bal genoemde drempelwaarden zit. Boven de drempel geldt veelal een vergunningplicht; eronder een meldingsplicht.
- Controleer het omgevingsplan: Naast het Bal kunnen gemeenten in het omgevingsplan aanvullende regels of vergunningplichten hebben opgenomen die specifiek voor jouw locatie gelden.
- Bepaal het bevoegd gezag: Afhankelijk van het type en de omvang van je activiteiten is de gemeente of de omgevingsdienst het bevoegd gezag voor jouw aanvraag.
In de praktijk is deze beoordeling niet altijd eenvoudig. Activiteiten overlappen, drempelwaarden zijn technisch van aard en de samenhang tussen het Bal en het omgevingsplan vraagt om actuele kennis van de regelgeving. Laat je bij twijfel ondersteunen door een specialist die dagelijks met deze materie werkt.
Wat zijn de gevolgen van werken zonder omgevingsvergunning milieu?
Werken zonder de vereiste omgevingsvergunning voor het onderdeel milieu is een overtreding van de Omgevingswet en kan leiden tot handhavingsmaatregelen, bestuurlijke sancties en in ernstige gevallen strafrechtelijke vervolging. Het bevoegd gezag is verplicht om op te treden zodra een overtreding wordt geconstateerd.
De mogelijke gevolgen zijn concreet:
- Last onder dwangsom: Het bevoegd gezag legt een dwangsom op zolang de overtreding voortduurt. Per dag of per overtreding loopt de financiële schade op.
- Last onder bestuursdwang: Wanneer een dwangsom onvoldoende effect heeft, kan het bevoegd gezag de activiteit stilleggen of zelf ingrijpen op kosten van het bedrijf.
- Strafrechtelijke vervolging: Overtredingen van de Omgevingswet kunnen worden aangemerkt als economisch delict en leiden tot strafrechtelijke sancties.
- Reputatieschade: Handhavingsbesluiten zijn openbaar en kunnen de relatie met omwonenden, klanten en overheden beschadigen.
- Aansprakelijkheid voor milieuschade: Als een activiteit zonder vergunning milieuschade veroorzaakt, ben je als bedrijf aansprakelijk voor de herstelkosten.
Onwetendheid is geen juridisch verweer. Of een overtreding bewust of onbewust is, maakt voor het bevoegd gezag in principe geen verschil bij de beoordeling of er gehandhaafd wordt. Zorg er daarom voor dat je tijdig weet welke verplichtingen op jouw bedrijf van toepassing zijn.
Wanneer moet een bestaand bedrijf zijn vergunning herzien of aanpassen?
Een bestaand bedrijf moet zijn omgevingsvergunning milieu herzien of aanpassen wanneer de activiteiten binnen het bedrijf wijzigen op een manier die buiten de reikwijdte van de huidige vergunning valt. Dit geldt ook wanneer wet- en regelgeving verandert en de bestaande vergunning niet langer toereikend is.
Situaties die aanleiding geven tot een vergunningwijziging of nieuwe aanvraag:
- Uitbreiding van productiecapaciteit boven de vergunde grenswaarden
- Toevoeging van nieuwe activiteiten of processen die niet in de huidige vergunning zijn opgenomen
- Wijziging van de aard of samenstelling van gebruikte grondstoffen of gevaarlijke stoffen
- Aanpassing van installaties die van invloed zijn op emissies naar lucht, water of bodem
- Wijzigingen in de opslag van gevaarlijke stoffen waarbij drempelwaarden worden overschreden
- Actualisatieverzoeken vanuit het bevoegd gezag op basis van nieuwe Beste Beschikbare Technieken (BBT)
Daarnaast kan het bevoegd gezag uit eigen beweging een vergunning actualiseren wanneer nieuwe BBT-conclusies beschikbaar zijn of wanneer de vergunde situatie niet meer in lijn is met de huidige milieunormen. Bedrijven die actief zijn in sectoren met snel veranderende regelgeving, zoals de chemische industrie of de voedingsmiddelenindustrie, doen er goed aan hun vergunning regelmatig te laten toetsen aan de actuele stand van de wet.
Hoe wij je helpen met de omgevingsvergunning milieu
De vergunningplicht milieu is voor veel industriële bedrijven complex terrein. Wij ondersteunen je bij elke stap, van de eerste vergunningcheck tot het bewaken van de juiste procedure en het actueel houden van je vergunning. Onze aanpak is concreet:
- We beoordelen welke milieubelastende activiteiten op jouw bedrijfssituatie van toepassing zijn en of een vergunning, melding of zorgplicht geldt
- We stellen een volledige en correcte aanvraag op, inclusief toetsing aan het Bal, het omgevingsplan en het BBT-principe
- We bewaken de procedure en communiceren tijdig met het bevoegd gezag
- We signaleren wanneer een bestaande vergunning aanpassing behoeft door wijzigingen in je bedrijf of in de regelgeving
- We denken proactief mee over risico’s en kansen, ook op het gebied van energiebesparing en omgevingsveiligheid
Wil je weten of jouw bedrijf een omgevingsvergunning milieu nodig heeft of of je huidige vergunning nog actueel is? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.